ज्ञानदेवाची आरती

ज्ञानदेवाची आरती संत ज्ञानेश्वर (ज्ञानदेव) यांचा सन्मान करते — 13व्या शतकातील बाल संत आणि तत्त्वज्ञ ज्यांनी केवळ सोळाव्या वर्षी भगवद्गीतेवर मराठी टीका 'ज्ञानेश्वरी' रचली. आरती त्यांना 'ज्ञानराजा' (ज्ञानाचा राजा) आणि 'महाकैवल्यतेजा' (परम मुक्तीची तेजस्विता) असे संबोधते. ते वारकरी परंपरेतील प्रमुख संत मानले जातात आणि त्यांची समाधी पुण्याजवळील आळंदी येथे आहे.

आरती ज्ञानराजा | महाकैवल्यतेजा |
सेविती साधुसंत || मनु वेधला माझा || आरती || धृ ||


लोपलें ज्ञान जगी |हित नेणती कोणी |
अवतार पांडुरंग |नाम ठेविले ज्ञानी || १ || आरती || धृ ||


कनकाचे ताट करी | उभ्या गोपिका नारी |
नारद तुंबर हो ||साम गायन करी || २ || आरती || धृ ||


प्रकट गुह्य बोले |विश्र्व ब्रम्हाची केलें |
रामजनार्दनी | पायी मस्तक ठेविले |
आरती ज्ञानराजा | महाकैवल्यतेजा || सेविती || ३ ||

Dnyandeva Aarti honours Sant Dnyaneshwar (Jnaneshwar), the 13th-century child saint and philosopher who wrote the Dnyaneshwari — a Marathi commentary on the Bhagavad Gita — at just sixteen years of age. The aarti addresses him as 'Gyanraja' (King of Knowledge) and 'Mahakaivalyateja' (radiance of supreme liberation), celebrating his extraordinary spiritual wisdom. He is revered as the foremost saint of the Warkari tradition and his samadhi is at Alandi near Pune.

Aarti Gyanraja, mahakaivalyateja.
Seviti sadhusant, manu vedhla maza. ||Dhru||

Lopale gyan jagi, hit nenati koni.
Avatar Pandurang, naam thevile gyani. ||1|| ||Dhru||

Kanakache that kari, ubhya gopika nari.
Narad tumbar ho, saam gayan kari. ||2|| ||Dhru||

Prakat guhya bole, vishva brahmachi kela.
Ramjanardani paayi mastak thevile.
Aarti Gyanraja, mahakaivalyateja. ||3||